Charakterystycznym momentem, którego nazywamy „progiem przemian beztlenowych” określamy sytuację podczas wysiłku fizycznego, w której tempo utleniania mleczanu przez organizm nie nadąża w stosunku do jego produkcji co powoduje nagły przyrost stężenia mleczanu w krwi oraz w mięśniach (Klusiewicz, Zdanowicz 2002). Dzieje się tak w związku z większą potrzebą angażowania jednostek motorycznych typu FT, które to charakteryzują się niższym potencjałem tlenowym oraz zwiększonym udziałem glikolizy (Górski 2011).

W celu chęci wyznaczenia górnych intensywności wysiłków, do których należy kształtować wytrzymałość tlenową odnalezienie danego progu jest niezwykle ważne z perspektywy praktyki treningowej oraz wymaga specjalistycznej, rzetelnej i fachowej wiedzy badaczy (Chmura 2001, Donatelli 2011, Nazar 2013).

W zależności od metodyki przeprowadzenia testu poszukującego próg przemian beztlenowych można osiągnąć odmienne wyniki co w konsekwencji utrudnia wybór stosownego testu, który będzie miał najbardziej korzystne zastosowanie w praktyce sportowej (Żołądź 2007, Nazar 2013).

Dawniej sugerowano, iż osiągnięcie u każdego zawodnika stężenia mleczanu we krwi 4 mmole/l było równoznaczne z osiągnięciem progu przemian beztlenowych (Chmura 2001). Żołądź (2007), Donatelli (2011) oraz Nazar (2013) na drodze doświadczalnej osiągnęli odmienne rezultaty, które przeważnie oscylowały W granicach 3-4 mmoli/l stężenia mleczanu we krwi. Uznają oni, iż nagła dynamika zmian (więcej niż 0,5mmola/l) w przyroście mleczanu we krwi pomiędzy kolejnymi zastosowanymi obciążeniami w testach z progresywną intensywnością jest zdecydowanie skuteczniejszym sposobem wyznaczenia progu przemian beztlenowych.

Jak twierdzi wielu autorów (Chmura 2001, Jastrzębska 2010, Nazar 2013) brak informacji nt. położenia progu przemian beztlenowych utrudnia ułożenie stosownego i zindywidualizowanego programu treningowego dla poszczególnych zawodników.

Zagadnienia związane z progiem przemian beztlenowych podejmuje Chmura min. w książce Szybkość w Piłce Nożnej (2001) oraz w artykułach w periodyku naukowym Sport Wyczynowy. W licznych badaniach sugeruje on, iż istnieje tzw. „strefa komfortu psychomotorycznego”, którą warto brać pod uwagę w praktyce treningowej. Twierdzi on, iż strefa komfortu psychomotorycznego jest charakterystycznym przedziałem, który wyznaczają podejmowane działania zawodnika pomiędzy intensywnością pracy, w której próg przemian beztlenowych i tzw. „próg psychomotorycznego zmęczenia” są jej wyznacznikami.

Według Chmury i wsp. (2001, 2007) występowanie progu psychomotorycznego zmęczenia determinuje położenie progu przemian beztlenowych ze względu na to, że położenie progu psychomotorycznego zmęczenia notuje się średnio od 5 do 20% powyżej wartości intensywności wysiłku, w którym notuje się próg przemian beztlenowych.

W drodze doświadczalnej Chmura i wsp. (2001, 2007) udowodnił, iż zawodnik znajdujący się w swojej indywidualnej "strefie komfortu psychomotorycznego" wykazuje na poziomie psychicznym m.in. najniższy czas reakcji, najlepszą szybkość postrzegania i antycypacji działań partnerów oraz przeciwnika a także zdolność do utrzymania najwyższej koncentracji meczowej.

Na poziomie fizycznym z kolei wykazuje m.in.: największą zdolność do wyzwalania szybkości, siły oraz mocy (Chmura i wsp. 2001, 2007). To wszystko składa się na to, iż wtedy zawodnik podejmuje najlepsze decyzje na boisku oraz wykazuje największą sprawność fizyczną (Chmura i wsp. 2001, 2007).

Górski (2002) oraz Jaskólski i Jaskólska (2006) twierdzą, że można oddziaływać na parametr prógu przemian beztlenowych przesuwając go w granicę wyższych intensywności obciążeń fizycznych w zdecydowanie większym stopniu niż na parametr VO2max. W związku z powyższym Chmura (2001) sądzi, że istnieje równocześnie dzięki temu szansa poprawiania i przesuwania progu psychomotorycznego zmęczenia w granicę wyższej intensywności wysiłku fizycznego.

Zasadę zdolności pracy mięśni oraz pracy mózgu ukazuje wykres nr 4, gdzie dowiadujemy się, że pomimo narastającego stężenia mleczanu w organizmie zawodnik wykazuje najniższy czas reakcji dopiero po przekroczeniu progu przemian beztlenowych. Sytuacja ta występuje jednak do pewnego momentu, który wyznacza właśnie próg psychomotoryczny zmęczenia po wystąpieniu, którego zawodnik m.in. z powodu zbyt dużego nagromadzenia mleczanu w organizmie działa coraz mniej efektywnie.

W warunkach treningowych wyznaczanie progu przemian beztlenowych jest pewnym stopniu możliwe na podstawie częstotliwości skurczów serca poprzez np. zastosowanie Testu Conconiego, jednak należy przy tym jednoznacznie stwierdzić, że przy braku dostępu do weryfikacji próbek krwi z zawartego w nim stężeniem mleczanu metoda ta daje często bardzo mylny obraz rzeczywistego stanu przygotowania organizmu zawodnika. (Chmura 2001, Nazar 2013). 

Źródło: 

Chmura J. (2001). Szybkość w piłce nożnej. AWF Katowice.

Chmura J., Nazar K., Kaciuba-Uściłko H. (2007). Próg psychomotoryczny zmęczenia. Sport Wyczynowy, 4-6, 27-35

Chmura J., Wiśnik P. (2008). Próg psychomotoryczny zmęczenia–implikacje praktyczne. Sport Wyczynowy, 1-3, 55-61

Donatelli R. (2011). Rehabilitacja w sporcie. Elsevier Urban & Partner Wrocław.

Górski J. (2002). Fizjologiczne podstawy wysiłku fizycznego. PZWL Warszawa.

Górski J. (2011). Fizjologia wysiłku i treningu  fizycznego. PZWL Warszawa.

Gustaw T. (2014). Wpływ okresu przygotowawczego na zmienność parametrów tlenowych piłkarzy ręcznych MKS Wieluń. Praca magisterska. Promotor pracy: dr hab. Zbigniew Borysiuk prof. PO. Wydział Wychowania Fizycznego i Fizjoterapii Politechniki Opolskiej.

Jaskólski A., Jaskólska A. (2006). Podstawy fizjologii wysiłku fizycznego z zarysem fizjologii człowieka. AWF Wrocław.

Jastrzębska A. (2010). Wydolność fizyczna [w]: Testy fizjologiczne w ocenie wydolności fizycznej. Zatoń M. (red.), Jastrzębska A. PWN Warszawa.

Klusiewicz A., Zdanowicz R. (2002). Próg beztlenowy a stan maksymalnej równowagi mleczanowej–uwagi praktyczne. Sport Wyczynowy, (1-2), 58-71

Nazar K. (2013) Fizjologia wysiłków fizycznych [w]: Medycyna sportowa. Jegier A. (red.), Nazar K., Dziak A.. PZWL Warszawa.

Żołądź J. (2007). Fizjologia wysiłku fizycznego [w]: Fizjologia człowieka: podręcznik dla studentów medycyny. red. Konturek S. Wyd. II, Elsevier Urban & Partner Warszawa. 

Najnowsze